Czy umowa franczyzy wymaga wzajemności świadczeń po obu stronach umowy

08.12.2021

Poniżej zostało wskazanych klika zasadniczych cech umowy franczyzowej ukształtowanych przez praktykę obrotu gospodarczego. Po pierwsze, franczyza stanowi współpracę między niezależnymi przedsiębiorcami, a zatem, istotnym jest zachowanie odrębności obu podmiotów, przy czym odzwierciedleniem niezależności gospodarczej, prawnej oraz organizacyjnej franczyzobiorcy względem franczyzodawcy jest prowadzenie własnych kas rejestrujących. Po drugie, franczyzodawca jest znanym i mającym ugruntowaną pozycję rynkową podmiotem gospodarczym, który udostępnia swoje „know-how” oraz markę, ale w zamian pobiera opłatę od franczyzobiorcy, który może korzystać ze sprawdzonego pomysłu na biznes. Udzielna przez franczyzodawcę licencja uprawnia franczyzobiorcę do prowadzenia działalności pod marką i znakiem towarowym franczyzodawcy oraz do korzystania z całego pakietu franczyzowego, który zawiera wszystkie elementy niezbędne do założenia firmy przez nową osobę i do prowadzenia działalności przy stałej pomocy franczyzodawcy, udzielanej według wcześniej ustalonych zasad. Po trzecie, przekazanie przez franczyzodawcę „know- how” oznacza pakiet poufnych, zidentyfikowanych a także istotnych informacji wynikających z doświadczenia franczyzodawcy a także podejmowanych prób w prowadzeniu przez niego przedsiębiorstwa, przy czy takie „know-how” jest przekazywane przez cały okres trwania umowy a nie jednorazowo. Po czwarte, franczyzodawca zobowiązuje się do pomocy w prowadzeniu przedsiębiorstwa w szczególność poprzez pomoc w urządzaniu i planowaniu miejsca prowadzenia działalności gospodarczej przez franczyzobiorcę, doradztwa w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem, zapewniania akcji reklamowych i promocyjnych, prowadzenia szkoleń dla pracowników franczyzobiorcy, zapewnienie metod handlowych i technicznych a także stałej pomocy handlowej i technicznej. Po piąte, franczyzodawca jest zobowiązany do przekazania franczyzobiorcy „know how” w sposób ciągły, przez cały okres obowiązywania umowy. Po szóste, franczyzodawca kontroluje przestrzeganie narzuconych zasad oraz utrzymanie określonych standardów jakościowych. Kontroli podlegają często także sprawozdania finansowe franczyzobiorcy. Z kolei fanczyzobiorca zobowiązuje się do utrzymania ustalonych standardów jakości oraz do prowadzenia księgowości według określonych przez firmę macierzystą zasad jak i regularnego przekazywania sprawozdań finansowych do franczyzodawcy w celu ich kontroli.

Ze strony franczyzobiorcy do podstawowych obowiązków należą prowadzenie działalności zgodnie z zasadami obowiązującymi u franczyzodawcy oraz uiszczanie wynagrodzenia, ze strony zaś franczyzodawcy – przekazanie franczyzobiorcy ww. zasad (w postaci know – how) oraz jak się wskazuje – stała pomoc handlowa i techniczna udzielana franczyzobiorcy przez cały okres umowy.

Tym samym za sprzeczną z istotą umowy franczyzowej należy uznać praktykę, w której franczyzodawca udostępnia jedynie nazwę i szyldy oraz obowiązujące u niego zasady i standardy prowadzenia działalności, za co pobiera wynikające z umowy wynagrodzenie, ale nie udziela franczyzobiorcy odpowiedniej pomocy handlowej i/lub technicznej, bądź też udziela jej jedynie w pewnym okresie umowy. Odróżnia to umowę franczyzy od umowy licencyjnej, w której licencjodawca wyraża jedynie zgodę na korzystanie z utworu (art. 41 ust. 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych) lub upoważnia do korzystania z wynalazku objętego patentem (art. 66 ust. 2 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej).

Z przytoczonej charakterystyki umowy franchisingowej wynika, że franczyzodawca, podobnie jak wynajmujący lub wydzierżawiający, spełnia swoje świadczenie mające postać świadczenia ciągłego stale wraz z trwaniem zobowiązania. Przyjętym w prawie cywilnym sposobem normalnego zakończenia stosunków trwałych jest wypowiedzenie. Wywiera ono skutek na przyszłość (ex nunc), tj. znosi stosunek prawny dopiero po upływie terminu wypowiedzenia, a gdy termin taki nie jest wyjątkowo wymagany – z chwilą złożenia kontrahentowi oświadczenia o wypowiedzeniu.