Czym jest zasada DNSH?
DNSH, czyli „Do No Significant Harm” („Nie czyń poważnych szkód”), to zasada wynikająca z unijnego prawa w ramach taksonomii UE i Europejskiego Zielonego Ładu. Jej celem jest zapewnienie, że projekty i inwestycje nie wyrządzają znaczących szkód środowisku w kontekście sześciu celów:
- Łagodzenie zmian klimatu
- Adaptacja do zmian klimatu
- Zrównoważone użytkowanie i ochrona zasobów wodnych i morskich
- Gospodarka o obiegu zamkniętym
- Zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola
- Ochrona bioróżnorodności i ekosystemów
A dokładniej, zgodnie z Zawiadomieniem Komisji w sprawie wytycznych dotyczących stosowania zasady „nie czyń poważnych szkód” na podstawie rozporządzenia ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności „C/2023/111):
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody łagodzeniu zmian klimatu, jeżeli prowadzi do znaczących emisji gazów cieplarnianych;
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody adaptacji do zmian klimatu, jeżeli prowadzi do nasilenia niekorzystnych skutków obecnych i oczekiwanych, przyszłych warunków klimatycznych, wywieranych na tę działalność lub na ludzi, przyrodę lub aktywa;
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody zrównoważonemu wykorzystywaniu i ochronie zasobów wodnych i morskich, jeżeli działalność ta szkodzi dobremu stanowi lub dobremu potencjałowi ekologicznemu jednolitych części wód, w tym wód powierzchniowych i wód podziemnych; lub dobremu stanowi środowiska wód morskich;
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody gospodarce o obiegu zamkniętym, w tym zapobieganiu powstawaniu odpadów i recyklingowi, jeżeli działalność ta prowadzi do znaczącego braku efektywności w wykorzystywaniu materiałów lub w bezpośrednim lub pośrednim wykorzystywaniu zasobów naturalnych, lub do znacznego zwiększenia wytwarzania, spalania lub unieszkodliwiania odpadów, lub jeżeli długotrwałe składowanie odpadów może wyrządzać poważne i długoterminowe szkody dla środowiska;
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody zapobieganiu zanieczyszczeniu i jego kontroli, jeżeli prowadzi do znaczącego wzrostu emisji zanieczyszczeń do powietrza, wody lub ziemi;
- uznaje się, że dana działalność wyrządza poważne szkody ochronie i odbudowie bioróżnorodności i ekosystemów, jeżeli działalność ta w znacznym stopniu szkodzi dobremu stanowi i odporności ekosystemów lub jest szkodliwa dla stanu zachowania siedlisk i gatunków, w tym siedlisk i gatunków objętych zakresem zainteresowania Unii.
- Kogo i od kiedy obowiązuje zasada DNSH?
Zasada DNSH obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. dla podmiotów korzystających z funduszy UE, takich jak Krajowy Plan Odbudowy (KPO), Fundusze Strukturalne, Program Horyzont Europa, Instrumenty InvestEU.
W praktyce oznacza to, że zarówno beneficjenci dotacji, jak i zamawiający realizujący projekty finansowane z tych środków muszą uwzględniać zasadę DNSH na każdym etapie – od planowania inwestycji po jej realizację.
Znaczenie DNSH w zamówieniach publicznych
Jeżeli zamówienie publiczne jest finansowane (w całości lub części) z funduszy UE objętych zasadą DNSH, to specyfikacja warunków zamówienia, kryteria oceny ofert i umowa muszą uwzględniać wymóg spełnienia tej zasady. Może too oznaczać wymagania dotyczące materiałów (np. minimalna zawartość recyklatu, zakaz używania określonych substancji chemicznych, kryteria środowiskowe przy ocenie ofert, wymogi eksploatacyjne (np. ograniczenie zużycia energii, wody), zapisy o obowiązku raportowania oddziaływania na środowisko.
Niespełnienie DNSH może skutkować odrzuceniem oferty lub utratą dofinansowania.
Jak weryfikuje się spełnienie zasady DNSH?
Weryfikacja spełnienia przez wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia zasady DNSH niejednokrotnie powoduje trudności. Przykładem może być formułowany przez jednego z zamawiająacych wymóg posiadania przez wykonawcę certyfikatu środowiskowego ISO 14001 na potwierdzenie spełnienia zasady DNSH. Takie działanie wydaje się być nadmiarowe i nieprawidłowe. W pierwszej kolejności, wyklucza z udziału w postępowaniu mniejszych wykonawców, którzy nie posiadają tego rodzaju certyfikacji, a są zdolni do realizacji zamówienia. Po drugie ocena zgodności z zasadą niewyrządzania znaczącej szkody środowisku (DNSH) opiera się na zapisach:
- Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/2088 (w szczególności art. 17 ww. Rozporządzenia) oraz
- Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2021/2139 z dnia 4 czerwca 2021 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 poprzez ustanowienie technicznych kryteriów kwalifikacji służących określeniu warunków, na jakich dana działalność gospodarcza kwalifikuje się jako wnosząca istotny wkład w łagodzenie zmian klimatu lub w adaptację do zmian klimatu, a także określenie, czy ta działalność gospodarcza nie wyrządza poważnych szkód względem żadnego z pozostałych celów środowiskowych (dalej Rozporządzenie 2021/2139).
W żadnym z tych rozporządzeń nie ma informacji o konieczności posiadania certyfikatu środowiskowego – wystarczy przestrzegać zasad i trzymać ustalonych procedur, aby dopełnić wymóg DNSH – co nie jest jednoznaczne z obowiązkiem posiadania konkretnego certyfikatu.
Co zatem robią zamawiający? Wymagają oświadczeń wykonawcy o zgodności z DNSH, określają wymogi w tym zakresie w opisie przedmiotu zamówienia, określają kryteria środowiskowe lub też wymogi te opisują w projektowanych postanowieniach umowy. Zatem najczęściej weryfikacja spełnienia wymogów DNSH odbywa się na etapie realizacji a nie ofertowania. Dlaczego? Na etapie ofertowania zamawiający weryfikuje głównie zobowiązanie wykonawcy. Na etapie realizacji weryfikowana jest rzeczywista zgodność z zasadą DNSH – bo dopiero wtedy można sprawdzić materiały, technologie i parametry dostarczonego rozwiązania.
Podsumowanie
Zasada DNSH to nie tylko formalny wymóg w zamówieniach publicznych finansowanych z KPO i innych funduszy unijnych, ale również element szerszej transformacji w kierunku zrównoważonego rozwoju. Zarówno zamawiający, jak i wykonawcy muszą odnajdywać się w nowej rzeczywistości, w której wymagania środowiskowe stają się integralną częścią procesów inwestycyjnych. To wymaga większej świadomości, starannego planowania oraz rzetelnej weryfikacji efektów.
radca prawny
───────────────────────────────────────────
Dziękujemy, że jesteś z nami.
Chcesz rozwinąć kompetencje i zdobyć praktyczną wiedzę z zakresu prawa? Zapraszamy na szkolenia prowadzone przez naszych radców prawnych! Pełną ofertę wraz z terminami znajdziesz na stronie Kancelarii: https://www.grupakzp.pl/pl/edukacja/
───────────────────────────────────────────
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin