godzić się należy z powszechnie przyjętym założeniem, że podejmowanie czynności unieważnienia postępowania winno następować wyjątkowo i rozważnie. Nie jest niczym szczególnym, że w postępowaniach przetargowych zdarzają się błędy / uchybienia. Nie każde jednak z nich mogą być zakwalifikowane do „niemożliwej do usunięcia wady uniemożliwiającej zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego” i stanowić podstawę unieważnienia postępowania przetargowego. Wada, która mogłaby doprowadzić do takiego zakończenia postępowania o zamówieniu publiczne musi odpowiadać dodatkowym warunkom.
Aby można było zastosować przesłankę unieważnienia postępowania z art. 255 pkt. 6) ustawy Pzp muszą łącznie zaistnieć następujące okoliczności:
a) musi zaistnieć wada postępowania rozumiana jako naruszenie przez zamawiającego przepisów regulujących prowadzenie postępowania;
b) wada musi mieć charakter istotny (błędy o marginalnym znaczeniu nie są wystarczającą podstawą do unieważnienia postępowania – np. wyrok KIO 881/22, KIO 867/22, KIO 1893/17);
c) wada musi być niemożliwa do usunięcia;
d) wada skutkuje brakiem możliwości zawarcia niepodlegającej unieważnieniu umowy.
Orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej wskazując na wadę, o której mowa w art. 255 pkt. 6 ustawy Pzp zaliczyło do nich:
- naruszenie zasady jawności otwarcia ofert poprzez nieotwarcie jednej z nich – np. wyrok KIO 725/22; KIO 613/22; KIO 574/19);
- brak możliwości złożenia oferty przez wykonawcę z powodu podania błędnego klucza do szyfrowania ofert przez zamawiającego (np. wyrok KIO 2391/19);
- brak możliwości złożenia oferty przez wykonawcę z powodu wadliwie działającego systemu wykorzystywanego przez zamawiającego do złożenia oferty (np. wyrok KIO 15/20);
- stwierdzony po otwarciu ofert brak ujęcia w dokumentacji zamówienia zobowiązania wykonawcy do zadośćuczynienia obowiązkowi wynikającemu z przepisów prawa (np. wyrok KIO 3006/24);
- stwierdzony po otwarciu ofert brak zamieszczenia w ogłoszeniu o zamówieniu wymogu wniesienia wadium (np. wyrok KIO 1808/24);
Ocena czy wystąpiła wada postępowania uniemożliwiająca zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy powinna nastąpić przez pryzmat przyczyn unieważnienia umowy określonych w art. 457 ust.1 ustawy Pzp. Krajowa Izba Odwoławcza, wadę w rozumieniu art. 255 pkt. 6) ustawy Pzp, odmieniła w zasadzie przez wszystkie przypadki. Zgodnie z orzecznictwem Izby, chodzi tu o takieuchybienie proceduralne, które nie mogą być skorygowane przez Zamawiającego w toku postępowania poprzez unieważnienie lub powtórzenie nieprawidłowej czynności. Dla zastosowania tego przepisu koniecznym jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przez zamawiającego przepisów regulujących przeprowadzenie postępowania. Nie może to być przy tym błąd o charakterze marginalnym. Wada musi mieć nieusuwalny charakter i skutkować brakiem możliwości zawarcia niepodlagającej unieważnieniu umowy (np. wyrok KIO 582/23).
Błędy w postępowaniu o marginalnym znaczeniu, pozostające bez wpływu na możliwość zawarcia niepodlegającej unieważnieniu umowy, nie są wystarczającą podstawą do unieważnienia postępowania (np. wyrok KIO 425/23). Nie każda bowiem wada postępowania, w tym spowodowana niestarannym przygotowaniem SWZ i popełnieniem w niej błędów, czy uchybień uzasadnia unieważnienie postępowania. Unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego ma na celu eliminację uchybień popełnionych w postepowaniu, tak aby toczyło się ono w sposób wolny od wad, a umowa zawarta w jego wyniku między zamawiającym a wykonawcą nie była zagrożona sankcją nieważności (wyrok KIO 4269/24).
Co więcej, jak wynika z orzecznictwa Izby zbyt ogólny opis przedmiotu zamówienia, w którym nie ujęto kluczowych informacji dotyczących kompatybilności z posiadanym przez zamawiającego systemem (…), nie stanowią wady postępowania w rozumieniu art. 255 pkt 6 Pzp, gdyż nie świadczą o naruszeniu przepisów ustawy Pzp, a jedynie o opisaniu przedmiotu zamówienia w sposób nieurzeczywistniający potrzeb zamawiającego. Brak tych informacji nie wpływa na możliwość złożenia oferty i jej oceny, a tym samym nie uniemożliwia zawarcia ważnej umowy (np. wyrok KIO 3858/23).
Do zastosowania art. 255 pkt 6) ustawy Pzp konieczne jest wykazanie zaistnienia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Należy do nich zaliczyć sam fakt wystąpienia wady postępowania oraz niemożność usunięcia takiej wady. Niemożliwa do usunięcia wada musi również powodować niemożność zawarcia umowy, która nie podlegałaby unieważnieniu. Warunkiem skuteczności unieważnienia postępowania jest wykazanie najpierw wady postępowania oraz jej nieusuwalności, a potem skutku w postaci niemożliwości zawarcia ważnej umowy finalnej (por. wyrok KIO z 4 lipca 2019 r., KIO 1098/19; wyrok KIO z 12.11.2019 r., KIO 2176/19). Jeżeli wada jest wprawdzie nieusuwalna, lecz umożliwia zawarcie umowy niepodlegającej unieważnieniu, zamawiający powinien doprowadzić do udzielenia zamówienia. Skoro wada postępowania skutkująca unieważnieniem postępowania nie może być wadą o charakterze nieistotnym, ponieważ co do zasady mogłaby zostać usunięta przez zamawiającego, to nie każde naruszenie przepisów Prawa zamówień publicznych może rzutować na wynik postępowania i zmusza zamawiającego do unieważnienia postępowania (tak A. Gawrońska-Baran [w:] E. Wiktorowska, A. Wiktorowski, P. Wójcik, A. Gawrońska-Baran, Prawo zamówień publicznych. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 255). Unieważnienie postępowania na podstawie przywołanej przesłanki jest ściśle powiązane z przesłankami unieważnienia umowy, zawartymi w art. 457 ust. 1 ustawy Pzp. Pamiętać jednak należy, iż nie każde naruszenie przepisów Prawa zamówień publicznych może rzutować na wynik postępowania i zmusza zamawiającego do unieważnienia postępowania. Unieważnienie postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy Pzp może zatem mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Dla unieważnienia postępowania konieczne jest wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy zaistniałą wadą a niemożnością zawarcia umowy. Stwierdzona przez zamawiającego wada postępowania nie tylko musi być niemożliwa do usunięcia, lecz także musi wskazywać na dokonanie czynności lub zaniechania jej dokonania w tym postępowaniu z naruszeniem przepisu Prawa zamówień publicznych, które miało lub mogło mieć wpływ na jego wynik. Podejmując decyzję o unieważnieniu postępowania zamawiający jest obowiązany uzasadnić przesłanki unieważnienia, o których mowa w art. 255 pkt 6) oraz art. 457 ustawy Pzp, a wykonawca ma pełne prawo do poznania uzasadnienia faktycznego i prawnego unieważnienia. Unieważnienie postępowania na podstawie art. 255 pkt 6) ustawy Pzp, a więc z uwagi na zaistnienie w nim niemożliwej do usunięcia wady uniemożliwiającej zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego, może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy wada ta nie tylko jest nieusuwalna, lecz także ma lub może mieć wpływ na wynik postępowania. W przypadku podejmowania przez zamawiającego decyzji o unieważnieniu postępowania wpływ naruszeń przepisów Prawa zamówień publicznych musi zatem prowadzić do rzeczywistej zmiany wyniku lub realnej możliwości zaistnienia takiej sytuacji. Przez wynik postępowania rozumie się, co do zasady, w postępowaniach jednoetapowych wybór najkorzystniejszej oferty (tak P. Wiśniewski [w:] J. E. Nowicki, P. Wiśniewski, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2023, art. 255). Co do zasady niewłaściwy opis przedmiotu zamówienia może stanowić przesłankę do unieważnienia postępowania, jednak w pierwszej kolejności przesłanka uzasadniająca unieważnienie postępowania musi być realna.
Art. 255 pkt 6) ustawy Pzp pozostaje w związku z art. 457 ust. 1 ustawy Pzp, w zakresie w jakim wada postępowania może prowadzić do zawarcia umowy podlegającej unieważnieniu na podstawie przesłanek wskazanych w tych przepisach. Tym samym, unieważniając postępowanie na podstawie art. 255 pkt 6) ustawy Pzp zamawiający powinien dokonać analizy okoliczności skutkujących unieważnieniem umowy w oparciu o art. 457 ust. 1 oraz art. 459 ust. 1 ustawy Pzp. Artykuł 457 ust. 1 ustawy Pzp podaje w sposób enumeratywny okoliczności prowadzące do unieważnienia umowy, natomiast art. 459 ust. 1 ustawy Pzp uprawnia Prezesa Urzędu do wystąpienia do sądu o unieważnienie umowy, o której mowa w art. 457 ust. 1 ustawy Pzp. Z powyższego wynika, że dopiero wystąpienie przesłanki z art. 457 ust. 1 ustawy Pzp w powiązaniu z niemożliwą do usunięcia wadą obliguje zamawiającego do podjęcia czynności unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy Pzp.
Nie można tracić z pola widzenia, że OPZ niejednokrotnie może zawierać pewne braki, czy być w pewnych zakresach (zbyt) ogólny. Co więcej w zasadzie każdy opis przedmiotu zamówienia prowadzi w jakimś stopniu do ograniczenia konkurencji. Przecież sporządzając opis przedmiotu zamówienia zamawiający nie jest zobowiązany dopuścić do udziału w postępowaniu każdego potencjalnego wykonawcy działającego na danym rynku, a jedynie tych, którzy będą w stanie zaoferować przedmiot zaspokajający uzasadnione i niedyskryminujące potrzeby Zamawiającego, gwarantujące mu uzyskanie oczekiwanego efektu.
Przesłanka unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 6) ustawy Pzp stanowi instytucję szczególną, niweczącą cel postępowania o udzielenie zamówienia, jakim jest zawarcie ważnej umowy na realizację zamówienia, dlatego też nie powinna być nadużywana. Nie służy ona konwalidowaniu wszelkich błędów i niedopatrzeń zamawiającego w postępowaniu. To na zamawiającym ciąży obowiązek wykazania, że powołane przez niego błędy i uchybienia stanowią wadę o charakterze nieusuwalnym, uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy.
Sytuację, w której zamawiający, wbrew wymogom art. 255 ustawy Pzp, próbuje jako wadę postępowania zakwalifikować każde nawet najdrobniejsze niedociągnięcie czy uchybienie postępowania, należy traktować jako nadużycie prawa, naruszające zasady równości, uczciwej konkurencji, przejrzystości i proporcjonalności postępowania i jako takie nie może korzystać z ochrony prawnej.
radca prawny
───────────────────────────────────────────
Dziękujemy, że jesteś z nami.
Chcesz rozwinąć kompetencje i zdobyć praktyczną wiedzę z zakresu prawa? Zapraszamy na szkolenia prowadzone przez naszych radców prawnych! Pełną ofertę wraz z terminami znajdziesz na stronie Kancelarii: https://www.grupakzp.pl/pl/edukacja/
───────────────────────────────────────────
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin