W praktyce zamówień publicznych warunek dotyczący ubezpieczenia OC wykonawcy pojawia się niemal standardowo w postępowaniach na roboty budowlane. Z pozoru jego sformułowanie nie powinno sprawiać trudności. W rzeczywistości jednak to właśnie ten element SWZ bywa źródłem istotnych błędów, które mogą prowadzić do nieuprawnionego ograniczenia konkurencji.
OC jako warunek udziału – co naprawdę wynika z Pzp?
Zgodnie z art. 112 ust. 1 Pzp warunki udziału muszą być proporcjonalne do przedmiotu zamówienia i służyć ocenie zdolności wykonawcy do jego należytego wykonania. W zakresie sytuacji ekonomicznej lub finansowej art. 115 ust. 1 pkt 3 Pzp dopuszcza możliwość wymagania od wykonawców posiadania odpowiedniego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Kluczowe jest jednak rozróżnienie:
- OC jako potwierdzenie zdolności ekonomicznej wykonawcy,
- OC kontraktu (ubezpieczenie konkretnej umowy).
To dwa różne instrumenty, które w praktyce bywają mylone.
Gdzie pojawia się błąd?
W treści SWZ spotyka się warunki, w których zamawiający wymagają, aby polisa OC była ważna przez cały okres realizacji zamówienia. Taki wymóg nie znajduje jednak oparcia ani w przepisach Pzp, ani w przepisach wykonawczych. Co istotne, celem warunku dotyczącego polisy OC nie jest ubezpieczenie samego kontraktu, lecz weryfikacja zdolności ekonomicznej wykonawcy (m.in. jego możliwości uzyskania i utrzymania ochrony ubezpieczeniowej na określonym poziomie).
Stanowisko UZP
W Komentarzu Urzędu Zamówień Publicznych do art. 115 Pzp wskazano, że ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej:
- dotyczy działalności związanej z przedmiotem zamówienia,
- obejmuje odpowiedzialność deliktową i kontraktową w ramach działalności wykonawcy,
- nie jest tożsame z ubezpieczeniem OC konkretnego kontraktu.
Co istotne, przepisy nie wiążą warunku ubezpieczenia z okresem realizacji zamówienia, lecz z zakresem działalności wykonawcy, sumą gwarancyjną i proporcjonalnością do przedmiotu zamówienia.
Rozporządzenie w sprawie podmiotowych środków dowodowych (§ 8 ust. 1 pkt 4) również wskazuje wyłącznie na możliwość żądania potwierdzenia ubezpieczenia OC oraz wskazania sumy gwarancyjnej – bez odniesienia do czasu trwania polisy.
Orzecznictwo KIO i SO
Krajowa Izba Odwoławcza konsekwentnie podkreśla, że OC służy ocenie wiarygodności ekonomicznej wykonawcy, nie jest instrumentem zabezpieczenia realizacji konkretnego zamówienia a wymaganie „ciągłości polisy przez cały okres realizacji umowy” może stanowić nieproporcjonalne ograniczenie konkurencji. Istotą warunku dotyczącego polisy OC jest bowiem wykazanie, że wykonawca może uzyskać ochronę ubezpieczeniową na wymaganym poziomie oraz że jest zdolny do ponoszenia kosztu składki.
Powyższa problematyka została również omówiona w wyroku Sądu Zamówień Publicznych (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20.02.2025 r. sygn. akt XXIII Zs 158/24).
Podsumowując, warunek udziału polegający na obowiązku posiadania polisy OC ważnej przez cały okres realizacji zamówienia należy ocenić jako nieproporcjonalny, nieznajdujący podstawy w Pzp oraz potencjalnie ograniczający konkurencję. W efekcie może on prowadzić do nieuzasadnionego wykluczenia wykonawców, których sytuacja ekonomiczna jest całkowicie wystarczająca i daje rękojmię należytego wykonania zamówienia.
mtomasik@kzp.net.pl
───────────────────────────────────────────
Dziękujemy, że jesteś z nami.
───────────────────────────────────────────
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin.