Przecież głównym celem każdego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego jest podpisanie ważnej umowy z wybranym wykonawcą. Zamawiającemu już bowiem od momentu wszczęcia postępowania winno zależeć nie na jego unieważnieniu, a na wyborze najkorzystniejszej oferty i zawarciu umowy, która będzie odpowiedzią na przeprowadzoną uprzednio analizę potrzeb i wymagań zamawiającego, zgodnie z art. 83 ustawy Pzp. Już w czasie przeprowadzania tej analizy, zamawiający może w sposób szczegółowy określić i sprecyzować swoje uzasadnione potrzeby i zaplanować wydatkowanie środków publicznych w sposób racjonalny i najbardziej efektywny ekonomicznie. Potwierdza to tezę, że to zawarcie ważnej umowy jest najbardziej preferowanym sposobem zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Unieważnienie postępowania możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy zawarcie ważnej umowy jest niemożliwe lub niecelowe z powodu okoliczności, które zostały wskazane w art. 255 ustawy Pzp jako obligatoryjne przesłanki unieważnienia postępowania.
Postępowanie kończy się zawarciem umowy lub unieważnieniem, choć zgodnie z definicją postępowania o udzielenie zamówienia sama czynność zawarcia umowy nie jest już czynnością w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Zawarcie umowy lub unieważnienie postępowania powoduje automatycznie koniec terminu związania ofertą oraz obliguje zamawiającego do zwrotu zabezpieczeń wadialnych. Zamawiający zobowiązany jest do zawarcia umowy z wykonawcą, który złożył najkorzystniejszą ofertę, chyba że zachodzą przesłanki unieważnienia postępowania. Jeśli nie ma podstaw do unieważnienia postępowania, a zamawiający uchyla się od zawarcia umowy, wykonawca może wystąpić z powództwem o ustalenie obowiązku zawarcia umowy przez zamawiającego, a także formułować wobec zamawiającego roszczenia majątkowe dotyczące np. naprawienia szkody.
Przyjmuje się, że unieważnienie postępowania ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w ściśle określonych przez ustawodawcę sytuacjach. W art. 255 ustawy Pzp, wskazał on jakie przesłanki uprawniają czy obligują zamawiającego do unieważnienia postępowania. Należą do nich:
Art. 255 Zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli:
1) nie złożono żadnego wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo żadnej oferty;
2) wszystkie złożone wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo oferty podlegały odrzuceniu;
3) cena lub koszt najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty;
4) w przypadkach, o których mowa w art. 248 ust. 3, art. 249 i art. 250 ust. 2, zostały złożone oferty dodatkowe o takiej samej cenie lub koszcie;
5) wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie postępowania lub wykonanie zamówienia nie leży w interesie publicznym, czego nie można było wcześniej przewidzieć;
6) postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego;
7) wykonawca nie wniósł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy lub uchylił się od zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, z uwzględnieniem art. 263;
8) w trybie zamówienia z wolnej ręki negocjacje nie doprowadziły do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.
Jak wskazuje bogate orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej unieważnienie postępowania należy traktować jako wyjątek od zasady prowadzenia postępowania w celu udzielenia zamówienia, czyli zawarcia umowy (np. wyr. KIO z 11.4.2017 r., KIO 593/17). Przesłanki unieważnienia podlegają ścisłej wykładni i mogą być podstawą odwołania, a następnie skargi do sądu zamówień publicznych. O ile przepis art. 255 ustawy Pzp formułuje obligatoryjne przesłanki unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, a ich wystąpienie zobowiązuje zamawiającego do podjęcia czynności unieważnienia postępowania, o tyle z uwagi na ważkość skutku takiej czynności, zaistnienie ewentualnego wystąpienia przesłanek unieważnienia winno być dokonywane przez zamawiających w sposób rozważny i wyjątkowy. Należy mieć bowiem na uwadze, że celem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego jest wyłonienie wykonawcy, który złożył najkorzystniejszą ofertę i z którym zostanie zawarta umowa w sprawie zamówienia publicznego.
Przesłanki określone w art. 255 ustawy Pzp nie mogą być interpretowane rozszerzająco (np. wyrok KIO z 24.03.2022 r., KIO 667/22). Podlegają one ścisłej wykładni, a ciężar udowodnienia ich zaistnienia, zarówno w zakresie okoliczności faktycznych, jak i prawnych, spoczywa na zamawiającym (np. wyrok KIO 3265/24; KIO 3441/22, KIO 3472/22, KIO 667/22KIO 169/22, KIO 269/22, KIO 593/17, KIO 99/16, KIO 110/16). Unieważnienie postępowania jest czynnością o charakterze wyjątkowym, która ostatecznie kończy postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego i tym samym uniemożliwia wykonawcom uzyskanie zamówienia oraz niweczy osiągnięcie nadrzędnego celu postępowania jakim jest udzielenie zamówienia. Dla oceny czynności unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia kluczowe znaczenie ma treść uzasadnienia tej czynności przekazanego przez zamawiającego. W zawiadomieniu o unieważnieniu postępowania zamawiający ma bowiem obowiązek wykazać powody, jakie stały się podstawą jego czynności, a to daje wykonawcom możliwość zwrócenia się do Krajowej Izby Odwoławczej z żądaniem weryfikacji prawidłowości działania zamawiającego i ewentualnego unieważnienia czynności unieważnienia. To z kolei powoduje powrót do postępowania o udzielenie zamówienia i aktualizuje obowiązek zamawiającego do prawidłowego i ostatecznego jego zakończenia bądź poprzez zawarcie umowy, bądź unieważnienie postępowania po stwierdzeniu zaistnienia ku temu podstaw prawnych i faktycznych.
radca prawny
───────────────────────────────────────────
Dziękujemy, że jesteś z nami.
Chcesz rozwinąć kompetencje i zdobyć praktyczną wiedzę z zakresu prawa? Zapraszamy na szkolenia prowadzone przez naszych radców prawnych! Pełną ofertę wraz z terminami znajdziesz na stronie Kancelarii: https://www.grupakzp.pl/pl/edukacja/
───────────────────────────────────────────
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin