Jednym z bardziej praktycznych problemów związanych z badaniem rażąco niskiej ceny pozostaje pytanie o to, jak oceniać formalną wystarczalność wyjaśnień składanych przez wykonawcę. Co do zasady odpowiedź wydaje się oczywista. Wyjaśnienia powinny być konkretne, spójne i pozwalać zamawiającemu na rzeczywistą ocenę, czy zaoferowana cena umożliwia prawidłową realizację zamówienia. W praktyce postępowań szybko okazuje się jednak, że sam poziom ogólności tego wymagania nie rozstrzyga wszystkiego. Nie bez znaczenia pozostaje bowiem także to, czego dane zamówienie dotyczy i jakie elementy jego przedmiotu rzeczywiście wpływają na ocenę realności ceny. Inaczej będzie oceniana kalkulacja odnosząca się do prostych dostaw o stosunkowo przewidywalnym modelu kosztowym, a inaczej wyjaśnienia dotyczące świadczeń bardziej złożonych, wymagających rozbudowanego zaplecza organizacyjnego, technicznego lub osobowego. Tę zależność dobrze pokazuje jedno z nowszych orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej:
Odnosząc się do pierwszych wyjaśnień wskazać należy, że jakkolwiek na wykonawcy wezwanym do wyjaśnień spoczywa obowiązek złożenia rzetelnych i wyczerpujących wyjaśnień dotyczących kalkulacji ceny ofertowej, to jednak ocena złożonych wyjaśnień nie może abstrahować od specyfiki konkretnego zamówienia, jego stopnia skomplikowania, złożoności czynników kosztotwórczych oraz sytuacji rynkowej. Stopień skomplikowania takich zamówień, jak np. roboty budowlane czy prace projektowe albo specjalistyczne usługi uzasadnia oczekiwanie od wyjaśnień innego stopnia szczegółowości, niż w przypadku zamówień takich, z jakim mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, obejmujących proste dostawy gotowego sprzętu komputerowego. W takich sytuacjach nawet określone braki wyjaśnień, które jednak nie powodują uzasadnionych wątpliwości co do realności ceny, powinny być oceniane z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, zwłaszcza jeśli poziom cenowy ofert złożonych w postępowaniu pozwala stwierdzić, że cena będąca przedmiotem wyjaśnień nie odbiega od realiów rynkowych.
Oceniając pierwsze wyjaśnienia należy więc uwzględnić charakter zamówienia, strukturę kosztów składających się na cenę oferty i ich znaczenie. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem zamówienia jest wykonanie dostawy sprzętu komputerowego, zatem podstawowym i rozstrzygającym z punktu widzenia realności ceny jest koszty sprzętu, a struktura pozostałych kosztów nie jest ani złożona, ani znacząca. W takim przypadku nie sposób uznać, że tylko szczególnie obszerne i wnikliwe wyjaśnienia, przestawiające pogłębioną analizę rozdrobnionych kosztów popartych obiektywnymi dowodami, pozwalają na stwierdzenie, że nie zaistniały podstawy odrzucenia oferty. (..)
Odnosząc się zatem do zarzutu, że pierwsze wyjaśnienia były lakoniczne i ogólnikowe stwierdzić należy, że nieskomplikowany przedmiot zamówienia obejmujący dostawę sprzętu komputerowego i związany z tym brak złożoności kosztów nie wymagał rozbudowanych wyjaśnień, a odrzucenie oferty tylko z tego powodu, że wyjaśnienia mają niższy stopień szczegółowości niż w przypadku zamówień na usługi czy roboty budowlane, którym towarzyszą złożone czynniki kosztotwórcze, prowadziłoby do wypaczenia instytucji badania rażąco niskiej ceny. (..)
Ponownie wskazać należy, że przedmiotem zamówienia jest dostawa sprzętu i to koszt tego sprzętu przesądza o wysokości ceny oferty. Odwołujący w żadnej mierze nie wykazał, że koszty pracy tę cenę determinują, a w ocenie Izby trudno dopatrzyć się takiego wpływu tych kosztów na cenę oferty, który mógłby być uznany z istotny.
Izba nie zakwestionowała podstawowego standardu stosowanego przy ocenie wyjaśnień. Przeciwnie, potwierdziła, że samo wezwanie uruchamia po stronie wykonawcy obowiązek aktywnego wykazania realności zaoferowanej ceny. Nie wystarczają ogólne deklaracje o doświadczeniu, sprawnej organizacji czy korzystnych relacjach handlowych. Wyjaśnienia muszą odnosić się do konkretnego zamówienia i odpowiadać na te wątpliwości, które rzeczywiście powstały po stronie zamawiającego. W tym zakresie trudno mówić o zmianie kierunku orzeczniczego.
Istotniejsze jest jednak to, że z uzasadnienia wyroku wynika również coś więcej. Ocena formalnej poprawności wyjaśnień nie może abstrahować od przedmiotu zamówienia, ponieważ to właśnie jego specyfika wyznacza, jakiego rodzaju konkretu należy oczekiwać od wykonawcy. W praktyce oznacza to, że ten sam poziom szczegółowości, który w jednym postępowaniu byłby całkowicie niewystarczający, w innym może okazać się wystarczający do obalenia wątpliwości co do ceny. Nie chodzi więc wyłącznie o formalne istnienie odpowiedzi na wezwanie, lecz o adekwatność treści tej odpowiedzi do rzeczywistego charakteru zamówienia. Przedmiot zamówienia niewątpliwie ma znaczenie dla oceny formalnych aspektów wyjaśnień rażąco niskiej ceny, ponieważ wpływa na to, jakiego rodzaju danych i jakiego poziomu konkretyzacji należy oczekiwać od wykonawcy. Z praktycznego punktu widzenia wniosek jest dość czytelny. Zamawiający nie powinni oceniać wyjaśnień rażąco niskiej ceny w sposób całkowicie abstrakcyjny, oderwany od rzeczywistego przedmiotu zamówienia. Dla wykonawców oznacza to natomiast konieczność takiego przygotowywania wyjaśnień, aby odpowiadały nie tylko na pytanie, dlaczego cena jest realna, ale również dlaczego właśnie przy tym konkretnym przedmiocie zamówienia przedstawiona kalkulacja pozostaje wiarygodna. Omawiane rozstrzygnięcie warto więc odczytywać nie tyle jako prostą odpowiedź twierdzącą lub przeczącą, ile jako przypomnienie, że formalna ocena wyjaśnień rażąco niskiej ceny zawsze wymaga kontekstu.
radca prawny
───────────────────────────────────────────
Dziękujemy, że jesteś z nami.
Potrzebujesz wsparcia specjalistów z zakresu zamówień publicznych?
Skontaktuj się z nami poprzez formularz lub mailowo pod adresem kzp@kzp.net.pl
Chcesz rozwinąć kompetencje i zdobyć praktyczną wiedzę z zakresu prawa?
Zapraszamy na szkolenia prowadzone przez naszych radców prawnych! Pełną ofertę wraz z terminami znajdziesz na stronie Kancelarii: https://www.grupakzp.pl/pl/edukacja/
───────────────────────────────────────────
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin