Należy jednak dostrzec, iż powołany przepis na płaszczyźnie normatywnej wprowadza dwa elementy. Z jednej strony czyni dowód zeznań świadka dowodem subsydiarnym i w tym znaczeniu odnosi się do kolejności przeprowadzania dowodów. Z drugiej strony przepis ten wprowadza dosyć szczególną podstawę dla pominięcia dowodu zeznań świadka.
Mianowicie ten dowód powinien zostać pominięty w tych przypadkach, kiedy nie są już potrzebne dalsze dowody, a to dlatego, że wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione. Wpisuje się to w założenie wprowadzenia tej regulacji, aby dowód z zeznań świadka uczynić czymś, co w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych w zasadzie ma być stosowane rzadko.
Należy jednak dostrzec, iż z punktu widzenia strony formułującej taki wniosek, jak i z perspektywy strony zwalczającej taki wniosek, efektem może być skuteczny zarzut apelacyjny bądź kasacyjny. W praktyce bowiem, z uwagi na zasadę wskazaną w art. 45810 k.p.c., należy dostrzec dwa podstawowe możliwe do wystąpienia przypadki naruszenia tej regulacji.
Pierwszy polega na bezpodstawnym pominięciu przez sąd wniosku dowodowego z powodu przyjęcia, że wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały już wyjaśnione na podstawie dowodów z dokumentów. Taka sytuacja poddaje się kontroli apelacyjnej i kasacyjnej z uwagi na uchybienie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z powodu niewyjaśnienia jej istoty.
Druga sytuacja dotyczy przypadku, gdy bezpodstawnie nie pominięto wniosku dowodowego, chociaż spełnione były ku temu przesłanki, czyli okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione, a sąd mimo to dopuścił dowody z zeznań wszystkich wnioskowanych świadków. W tym przypadku powstaje pytanie, czy taki przypadek poddaje się kontroli instancyjnej. Tutaj orzecznictwo dotyczące przepisów o koncentracji materiału procesowego nie jest korzystne dla strony, która chciałaby zwalczać przeprowadzenie tego nadmiarowego dowodu. Takich przypadków nie traktuje się jako przewlekłości postępowania, ale jako sposób na skompletowanie materiału dowodowego.
A zatem naruszenie art. 45810 k.p.c., czyli możliwość postawienia skutecznego zarzutu apelacyjnego lub kasacyjnego, może nastąpić tylko w przypadku, gdy sąd pominął dowód, a nie miał do tego podstaw. To też oznacza, iż strona, która wnioskuje o przeprowadzenie bardzo wielu świadków, zyskuje kolejną szansę na ich dopuszczenie w postępowaniu drugo-instalacyjnym.
Z uwagi na powyższe nie sposób również pominąć art. 45811 k.p.c., który wprowadza kolejną zasadę, że: „Czynność strony, w szczególności oświadczenie woli lub wiedzy, z którą prawo łączy nabycie, utratę lub zmianę uprawnienia strony w zakresie danego stosunku prawnego, może być wykazana tylko dokumentem, o którym mowa w art. 773 Kodeksu cywilnego, chyba że strona wykaże, że nie może przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych.”
Nie można także zapomnieć o art. 74 § 4 kc, który dotyczy skutków niezachowania formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej przewidzianej dla celów dowodowych w przypadku przedsiębiorców. Oznacza to, że dokumentowane muszą być tylko własne czynności strony. Na dowód z dokumentu dotyczącego czynności dwustronnej można się powołać, jeśli dokument istnieje i jest w posiadaniu strony na niego się powołującej. Jeśli jednak druga strona nie chciała dokumentu sporządzić lub go przekazać (np. protokół odbiorowy), to wówczas będzie można korzystać z dowodu z zeznań świadków, gdyż dowodu z dokumentu nie da się przeprowadzić z przyczyny niezależnej od strony.
Tym niemniej, z ostrożności procesowej cały proces wykonywania umowy o roboty budowlane powinien być przez strony dokumentowany w zakresie nie tylko własnych czynności, ale i czynności drugiej strony, np. poprzez sporządzenie notatek służbowych, wysyłanie korespondencji drogą elektroniczną. W ten sposób większość czynności, nie tylko własnych, znajdzie odzwierciedlenie dokumentach, więc na gruncie art. 45810 k.p.c. ich dowodzenie zeznaniami świadków będzie niedopuszczalne. Chyba, że obie strony przedstawią przeciwstawne dokumenty świadczące o jakości wykonanych robót. Wówczas otwiera się dla sądu możliwość dopuszczenia dowodu z zeznań świadków.
Na koniec trzeba dostrzec, że nie tylko w sporach budowlanych, ale w procesie cywilnym w ogóle, jednym z podstawowych ograniczeń dla prowadzenia dowodów z zeznań świadków jest art. 247 k.p.c., wskazujący na zakaz dowodu m.in. z zeznań świadka przeciwko lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną. Przepis ten jednak dotyczy tylko dokumentów, które zawierają czynność prawną. Np. protokół odbiorowy, pisma zawierające oświadczenia wiedzy, nie są objęte zakresem zastosowania tej regulacji.
Jednak w praktyce strony raczej będą epatować różnym rozumieniem umowy, czyli będzie to problem wykładni oświadczenia woli. Ale wykładnia oświadczenia woli nie obejmuje tylko tekstu dokumentu, lecz również to, w jaki sposób strony rozumiały konkretne oświadczenie na etapie negocjacji, czy na etapie późniejszego wykonywania umowy.
Właściwym wówczas będzie sięgnięcie do dowodu z zeznań świadka, aby stwierdzić okoliczności towarzyszące składaniu oświadczeń woli albo wspólny sposób rozumienia określonych postanowień. Taki dowód nie jest wyłączony przez art. 247 k.p.c., bowiem w każdym przypadku kiedy strony podają sprzeczne znaczenie swojego oświadczenia woli, sąd nie będzie mógł uchylić się od wykładni tych oświadczeń.
radca prawny Dariusz Ziembiński
Dziękujemy, że jesteś z nami.
Niniejsze opracowanie nie może być wykorzystywane jako opinia prawna, w tym nie może służyć jako rekomendacja określonych działań, w szczególności w ramach działalności gospodarczej.
Aby otrzymywać powiadomienia o nowych artykułach, zapisz się do naszego Newslettera.
Zapraszamy również do obserwowania strony Kancelarii na Linkedin